Марко Видачек е основач, генерален секретар и предавач во Хрватскиот форум на теми од области на правото, Европска Унија (ЕУ) и комуникации, а по професија е правник.
Хрватски форум (www.hr-forum.org) е младинска организација која обединува млади од Македонија и Хрватска, формирана во 2019 година. Работи на полето на младинската политика и вклучувањето на младите во процесите на донесување на одлуки, ЕУ, македонско – хрватските односи, култура, историја, јазик, право, образование. Соработува со организации, институции и групи од Македонија, Хрватска, Србија, Црна Гора и Босна и Херцеговина.
Хрватски форум е „јуниорска“ организација на Македонско – хрватско друштво (МХД) (www.mhd.mk).
Првото МХД е основано во Скопје во 1993 година, на иницијатива на македонски интелектуалци, политичари, професори, меѓу кои и поранешниот македонски претседател Борис Трајковски, кој е и прв секретар на друштвото.
Со Видачек разговаравме за моменталната состојба со Ковид-19 во Хрватска, туристичката сезона, можностите за студирање на македонски државјани во Хрватска…
Каква е моменталната состојба со Ковид-19 во Хрватска. Кои делови од земјата се посигурни, а кои не?
Ако досега не научивме дека ништо не е сигурно, овие години со коронавирусот тоа го потврдија. Ситуацијата варира од место до место.
Според последните објавени информација во неделата, Хрватска имаше 298 нови случаи, со што достигна бројка од 1.903 активни случаи. Колку за споредба, Македонија истиот ден имаше 805 нови.
Сплитско – далматинската жупанија како најбројна го има и најголемиот број на активни случаи, кога станува збор за приморјето. Важно е да се спомене менаџирањето во Истарската жупанија која мошне успешно се справува со ковид кризата, а имајќи го фактот и дека најголем број на ноќевања се остварени токму таму.
Загреб на неодамна објавената карта на Европскиот центар за контрола на болести премина од зелена во портокалова фаза, исто како и приморјето. Според мапата, која Хрватска ја дели на 4 дела, зелени се останатите два дела. Мнозинството конкурентнски медитерански дестинации се во црвена или темно црвена боја.
Инаку хрватското министерство за туризам ја покрена акцијата „Хрватски острови – covid free zone“, преку која за островите се воспоставија посебни извештаи во врска со бројките, а беа отворени и пунктови за тестирање за коронавирусот на самите острови.
Целта е да се одговори каде нема корона, како да се стигне и каде може да се тестираат. Очекувано или не, оваа сезона може да биде рекордна по посети.
Како поминува годинешнава туристичка сезона споредено со лани?
Овогодинешната туристичка сезона е на прагот да ги достигне резултатите кои Хрватска ги имаше во 2019 година, како рекордна година до сега. Ова јасно го покажуваат и бројките.
Оваа година во апартманите има 72% повеќе туристи отколку минатата година. Исто така, во првата половина на 2021 година има 77% повеќе домашни туристи отколку лани. Во првите шест месеци, речиси двојно повеќе странски туристи во споредба со минатата година.
Истра овие денови има повеќе туристи отколку во 2019 година, што е инаку рекордна година за хрватскиот туризам. Само Ровињ (Истарска жупанија) е на праг од 2 милиони ноќевања, а дневно летуваат околу 38.000 гости.
Во Пореч исто така, бројките се околу 30.000 гости дневно, што се секако рекордни резултати, проследени со релативно добра епидемиолошка слика. Тука вреди да се напомене дека за влез во Хрватска е потребен ПЦР тест, што значи дека за разлика од други земји од регионот, сепак се поставени порестриктивни мерки.
Имаше ли влијание пандемијата за интересот за сезонска работа од страна на македонските граѓани?
Имајќи предвид што донесе и однесе пандемијата, интересот за работа секако не остана имун од нејзиното влијание. Веројатно има одвратени или премислени, но и покрај тоа бројката на наши граѓани кои и оваа година заминаа во Хрватска е голема.
Годинава впечатокот е дека за македонските граѓани хрватската сезона почна нешто подоцна од претходно, поради неизвеноста со ситуацијата, па така сѐ уште имаме упатувања, особено на млади.
Кризата и несигурноста ги одврати младите од подалечните локации, па агенциите имаат повеќе работа со земјите во регионот, од кои најмногу со Хрватска.
Тука не треба да се заборави и на фактот дека добра бројка на наши државјани особено од полошкиот регион имаат свои бизниси во Хрватска, претежно угостителски објекти. И оваа врска е секако важна, особено знаејќи дека респектабилна бројка од сезонските работници и по неколку сезони се задржуваат кај истиот работодавач. Ова значи и дека не станува збор за сега некој феномен, туку за процес кој е континуиран.
Секако дека не е ваква ситуацијата од вчера, но медиумската присутност и лесната достапност на информации дополнително ја популаризираат сезонската работа во Хрватска. Влезот во ЕУ, инфраструктурата, понудата на ноќен живот и други фактори само влијаат да се интензивира и да се зголеми интересот.
Колку денеска младите од Македонија и Хрватска се познаваат и какви активности имате преземено во тој дел?
За мене многу поважно од тоа колку се познаваат младите од Македонија и од Хрватска е дали воопшто постои желба за такво нешто. Искрено верувам дека желба има, а досегашното делување ни го потврдува тоа.
Сигурно дека денеска младите од Македонија ќе ви набројат помалку градови или острови отколку што тоа го можеле нашите родители, но тоа е сосема природно имајќи го предвид фактот дека се живеело во една држава.
За младите Хрвати пак првите асоцијации за Македонија секако дека им се Охрид и Скопје, а во најново време и тоа дека македонските пластифицирани пари се практично неуништливи, што е особено популарно на социјалните мрежи.
Но, важните историски настани и личности како излегувањето од печат на Зборникот на браќата Миладиновци во Загреб, печатењето на „Бели Мугри“ на Кочо Рацин во Самобор или пак Марин Каталиниќ како еден од првите ректори на скопскиот универзитет, ни дава за право да веруваме во едно посуштинско запознавање, на кое „Скопје“ или „Тетово“ како зборови по 6 букви нема да им значат само градови во Македонија, туку и град во кој е роден Бранимир Штулиќ Џони од „Азра“ или пак (за Тетово) град во кој хрватски претседател е прогласен за почесен граѓанин.
И обратно – не да мислиме дека Хрватска е само држава на море, туку и дека е земја во која е откриен сумамедот, како една од ретките земји која развива антибиотик, а во која е измислено и торпедото, краватата, пенкалото…
Ние овие теми ги имаме работено, и тоа меѓу првите имаме отворено теми кои не се познати, а според нас се важни, и уште поважно – се однесуваат на заеднички настани и личности. Хрватски форум е замислен како организација која ќе поврзува, како одговор на недоволната поврзаност кога се во прашање младите од двете земји.
Активностите се различни: од обуки, семинари, работилници, до еколошки и хуманитарни активности. Корона кризата и физички овој период ја спречи поактивната соработка и запознавањето, но успеавме преку различни интерактивни содржини и пристапи да понудиме начини истото да се надмине.
Кога условите тоа ќе го дозволат, уште веднаш ќе продолжиме со взаемните посети на Македонија и Хрватска, но и во земјите од регионот со кои соработуваме.
Како младите од Македонија да го продолжат своето школување во Хрватска. Што се им е потребно од документи и сл, и колку просечно тоа чини?
Хрватска е секако атрактивна за македонските млади граѓани. Пред сѐ тоа е поради поврзаноста, прифатеноста на Македонците во Хрватска (и на Хрватите во Македонија), историјата, јазикот, а во поново време и како членка на ЕУ – што верувам дека како критериум ќе добие на вредност.
Рангирањето на четири хрватски универзитети помеѓу 5% најдобри универзитети, што за условите во овој регион е вистинска реткост, нормално е предизвик за секој студент или дипломец.
Условите, школарината и другите прашања поврзани со високото образование не можеме да ги подведеме под некоја заедничка бројка или „златна средина“, знаејќи дека има повеќе државни универзитети со различни програми со различно организирана настава, што повлекува по себе и различни барања.
Иако ова прашање директно не е поврзано со нашиот делокруг на работење, ние ќе продолжиме преку нашите искуства и контакти да бидеме тука како поддршка на сите заинтересирани за отпочнување и продолжување на студиите во Хрватска.
Јас тука би ја нагласил политиката во високото образование која се однесува на припадниците на хрватскиот народ од Хрватска, за што се предвидени различни програми и квоти, како и на отворањето на нови смерови и модули за хрватската дијаспора.
Какви програми за размена на студенти постојат моментално меѓу двете земји?
Размената на студенти е прашање чиј ангажман се интензивира и верувам дека во скоро време уште поконкретно ќе се сработи на оваа тема.
Тука се Еразмус размените за семестар преку партнерствата на факултетите, Еразмус можноста за студентска пракса, Еразмус младинските размени и тренинг курсеви, како и можноста за волонтирање до една година.
Ова е едно од прашањата за кое сметавме дека не е доволно развиено како област, а кое располага со искучителен потенцијал, поради што и се активиравме преку Хрватскиот форум. Справувањето со пандемијата и оваа област несомнено ја тргна на страна, но убедени сме дека преку организирано застапување на оваа тема ќе издејствуваме уште поконкретни програми и мерки.
Секако на во овој дел не ги вбројуваме нашите редовни активности, размената на ученици, средношколци и студенти која ја спроведува Македонско – хрватското друштво или остататите здруженија, туку говориме за потребата од официјални политики и мерки, надвор од граѓанскиот сектор.
Какви се активности сте имале периодов за зближување на Хрватска и Македонија?
Поорганизираното делување започнува во 1993 година со формирањето на првото Македонско – хрватско друштво (МХД) од страна на македонски интелектуалци, меѓу кои и на поранешниот претседател Борис Трајковски како основач и прв секретар.
Оттогаш до денес, реализирани се голем број на активности, што од страна на МХД како наша „сениорска“ организација, што од наша страна како единствена младинска организација која работи на ова поле.
Последните активности кои ги спроведе ХФ беше „Патувачката онлајн школа“ заедно со Хрватската матица на иселеници, каде голем број на учесници од повеќе градови во Македонија имаа можност преку јазични и драмски работилници да се запознаат со хрватските дијалекти, јазикот, историјата. Организиравме изложби, креативни работилници, спортски активности.
Први говоревме и пишувавме за најстарите хрватски документи, за документите на Дубровничката република и односите на Дубровник и Скопје, за зелените политики и одржливоста, за дипломатските односи меѓу двете земји. Го следевме претседавањето на Хрватска со ЕУ, едуциравме и обучувавме за европската интеграција.
Ги пренесувавме речиси сите дискусии од хрватскиот Сабор и изјавите на хрватските политичари во врска со патот на Македонија кон ЕУ, барањата за уште поактивен пристап. Особено изјавите на хрватскиот државен врв наидоа на навистина големо одобрување и поддршка во македонската јавност.
Говоревме за положбата на Македонците во Хрватска, за соработката со македонските друштва, за регионалната самоуправа на Хрватска, како е кај нас, а како во Хрватска.
Успеавме во четири градови да ја спроведеме хуманитарната акција „Избери хуманост, пробуди надеж“, а во шест да формираме наши клубови.
Нашите членови, заедно со еколошко – нуркачкиот клуб „Пена“ од Тетово, кој е во склоп на МХД, беа на еколошко чистење и нуркање во близина на Дубровник, при што беа извадени околу 4 тони отпад.
Ги чистевме и македонските езера – Охридското, Мавровското, Младост, Дојранското, реката Пена, кањонот Матка и други локации.
Хрватска последниве години, и пред пандемијата нема некои значајни инвестиции во Македонија. На што се должи тоа?
Хрватската економија, особено по влезот во ЕУ, е свртена кон интегрираниот пазар, а не кон Балканот. Слична е и ситуацијата со Словенија – како единствени земји од поранешна СФРЈ кои се членки на ЕУ, чии инвестиции исто така „отсуствуваат“.
Хрватска нема големи компании како што е пример со САД или Германија, кои би биле „звучни“ во јавноста. Ова е и резултат на променета инвестициона политика, променетите даноци, воведувањето на зелената такса, што секако е дестимулативно за странските инвестициите.
Тука се надоврзува и тоа што помеѓу квалификуваноста на работната сила тука и во Хрватска не постои евидентна разлика. Прашањето за правната стабилност и за бирократските процедури е само дополнителен тег на вагата.
Но, тука имаме и успешни инвестиции како на пример не толку одамна фабриката „Маya“ во дебарско, како инвестиција од 14 милиони евра.
Кои ви се следни планирани активности?
Она што го најавивме неодамна при една промоција на интерактивни и туристички картички за хрватските градови и места, беше дигитализацијата на културното наследство на Хрватите во Македонија и изградбата на информативна платформа. Не затоа што е модерно да се зборува за дигитализација, туку затоа што оваа пандемија докажа дека некои процеси се нужни.
Имаме планирано неколку меѓународни конференции на кои ќе обединиме млади од повеќе држави, за чија реализација се чека поради ковид – мерките. Ќе бидеме домаќини на некои активности, но и ќе организираме и надвор.
Меѓу првите посериозно ќе ги претставиме на јавноста, за жал подзаборавените, македонско – хрватски интелектуалци, членови на МАНУ, професори, уметници, со квалитетен осврт за нивниот живот и дело, за изградбата и влогот во македонските современи институции.
ЕУ е секако тема на која Хрватска има искуство: ќе продолжиме да ги поврзуваме институциите, да ги пренесуваме искуствата и да работиме на обука.
Продолжуваме да ги истражуваме историските врски на Македонија и Хрватска, да ги изготвуваме како трудови и истите да ги објавиме во посебна публикација.
Како и да е, добро е да се работи на тоа што нѐ спојува – што ни е заедничко, а тука има многу од тоа.